คู่ของคนท้องตรวจเอชไอวีด้วยไหม ไปตรวจตอนไหน

คู่ของคนท้องตรวจเอชไอวีด้วย แนวทางของกรมควบคุมโรคสองเล่ม คือแนวทางการตรวจเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบปี 2568 กับแนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 เขียนให้ตรวจทั้งคนท้องและสามีตั้งแต่ช่วงที่เริ่มฝากครรภ์ ถ้ายังไม่ได้ตรวจระหว่างตั้งครรภ์ แนวทางปี 2564/2565 ให้ตรวจให้ได้เร็วที่สุดตอนคลอดหรือหลังคลอด การตรวจต้องมาจากความสมัครใจของคนที่ตรวจเอง แนวทางเรื่องเอชไอวีใช้คำว่าสามี บทความนี้ใช้คำว่าคู่

คู่ของคนท้องตรวจเอชไอวีด้วยไหม แนวทางไทยเขียนไว้อย่างไร

แนวทางปี 2564/2565 เขียนถึงบริการตอนฝากครรภ์ครั้งแรกว่า หญิงตั้งครรภ์และสามีควรได้รับการปรึกษาแบบคู่เพื่อตรวจหาเอชไอวี และคัดกรองโรคที่ถ่ายทอดจากพ่อแม่สู่ลูกได้ เช่น ไวรัสตับอักเสบบี ซิฟิลิส และธาลัสซีเมีย สามีทุกคนต้องมีผลตรวจเอชไอวีที่ตรวจในช่วงที่คนท้องเริ่มฝากครรภ์ และให้สถานพยาบาลจัดบริการฝากครรภ์แบบคู่

แนวทางการตรวจปี 2568 ให้ตรวจสามีด้วยทั้งตอนฝากครรภ์ครั้งแรกและเมื่ออายุครรภ์มากขึ้น วันนัดให้ถามทีมฝากครรภ์

เหตุผลที่แนวทางทั้งสองเล่มเขียนไว้ คือป้องกันทารกในกรณีที่แม่ได้รับเชื้อช่วงท้ายของการตั้งครรภ์หรือช่วงให้นม ซึ่งแนวทางเขียนว่าพบมากขึ้นในระยะหลัง แนวทางปี 2564/2565 เขียนว่าการปรึกษาแบบคู่ช่วยให้ดูแลคู่ที่มีผลเลือดต่างได้เหมาะสม และแนวทางการตรวจปี 2568 ให้หน่วยบริการส่งต่อคนที่ตรวจพบเชื้อเข้าสู่การดูแลรักษาโดยเร็ว

รายการตรวจของคู่ตามแนวทางสองเล่ม

เรื่องที่ตรวจ	แนวทางการตรวจปี 2568	แนวทางเอชไอวีปี 2564/2565
เอชไอวี	ตรวจหญิงตั้งครรภ์รวมทั้งสามีเมื่อมาฝากครรภ์ครั้งแรก และอีกครั้งเมื่ออายุครรภ์มากขึ้น	สามีต้องมีผลตรวจที่ตรวจในช่วงที่คนท้องเริ่มฝากครรภ์
ซิฟิลิส	คู่เพศสัมพันธ์ของหญิงตั้งครรภ์อยู่ในรายชื่อคนที่ควรตรวจทุกราย	อยู่ในรายการตรวจของสามี
ไวรัสตับอักเสบบี	คู่เพศสัมพันธ์ของหญิงตั้งครรภ์อยู่ในรายชื่อคนที่ควรตรวจคัดกรองทุกราย	อยู่ในรายการตรวจของสามี
ธาลัสซีเมีย	ผู้เขียนไม่พบเรื่องนี้ในเล่ม ซึ่งว่าด้วยเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบ	อยู่ในรายการตรวจของสามี

แนวทางปี 2564/2565 เขียนว่าบางโรงพยาบาลจัดการตรวจของสามีเป็นชุด และให้สามีร่วมจ่ายบางส่วน ส่วนหน้าสิทธิสุขภาพดีป้องกันโรคของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ที่เปิดอ่านเมื่อ 30 ตุลาคม 2569 ลงการคัดกรองธาลัสซีเมียในคู่ของหญิงตั้งครรภ์ไว้ และลงการตรวจเลือดคัดกรองเอชไอวีไว้ในรายการของทุกกลุ่มอายุตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไป แต่ไม่ได้เขียนแยกเรื่องตรวจเอชไอวีของคู่ จึงควรถามค่าใช้จ่ายกับหน่วยฝากครรภ์ก่อนตรวจ คนที่ไม่มีบัตรประชาชนไทยก็ควรถามก่อนเช่นกัน

ไปตรวจตอนไหน ถ้าไปวันฝากครรภ์ครั้งแรกไม่ได้

กรณีคนท้องผลลบแต่ยังไม่รู้ผลของคู่ ทั้งสองเล่มแนะนำให้คู่มาตรวจโดยเร็วที่สุดตั้งแต่ช่วงฝากครรภ์ ถ้าวันนั้นไปไม่ได้ แนวทางปี 2564/2565 ให้ตรวจคู่ในการฝากครรภ์ครั้งต่อไป หรือช่วงหลังคลอดตอนมารับแม่และลูกกลับบ้าน ถ้ายังไม่มีผลตอนลูกมารับวัคซีนช่วงที่ยังกินนมแม่ ก็ยังแนะนำให้ตรวจ แนวทางการตรวจปี 2568 เขียนถึงกรณีมาคลอดฉุกเฉินโดยไม่มีผลตรวจมาก่อน ว่าควรเจาะเลือดสามีเพื่อตรวจเอชไอวีและซิฟิลิสโดยเร็ว

ข้อยกเว้นที่ไม่ควรรอวันนัดฝากครรภ์ คือคู่ที่เพิ่งมีเหตุเสี่ยงต่อเอชไอวี เช่น มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน ให้ไปโรงพยาบาลเพื่อขอประเมินเป๊ป (ยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อ) โดยเร็วที่สุด อย่างช้าไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ แนวทางปี 2564/2565 ให้กรณีเกิน 72 ชั่วโมงปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคติดเชื้อและพิจารณาเป็นราย ๆ ไป แพทย์เป็นผู้ประเมินว่าควรได้ยาหรือไม่ อย่าซื้อยามาใช้เอง

ก่อนไป นัดกับใครและเตรียมอะไร

เริ่มที่หน่วยฝากครรภ์ที่คนท้องฝากอยู่ ถามว่าคู่ตรวจได้วันไหน และตรวจวันเดียวกับนัดฝากครรภ์ได้ไหม ผู้เขียนแนะนำให้เตรียมคำถามเหล่านี้ไปด้วย

• คู่จะตรวจเรื่องไหนบ้าง และมีค่าใช้จ่ายไหม
• ผลของคู่จะบันทึกไว้ที่ไหน ใครเปิดดูได้
• ขอฟังผลและคุยกับเจ้าหน้าที่แยกกันได้ไหม
• ต้องตรวจซ้ำไหม และนัดช่วงไหน

หน้าของ สปสช. ระบุว่าตรวจสอบสิทธิได้ในแอปเป๋าตัง เมนูกระเป๋าสุขภาพ และสอบถามเพิ่มเติมได้ที่สายด่วน สปสช. 1330 (เปิดอ่านเมื่อ 30 ตุลาคม 2569) ถ้านัดแล้วไปไม่ได้ อ่านวิธีจองใหม่ได้ที่ พลาดนัดตรวจ HIV จองใหม่อย่างไร และเช็กสิทธิที่ไหน

ผลของคู่ใครเห็นได้บ้าง ถ้าผลสองคนไม่เหมือนกัน

แนวทางการตรวจปี 2568 วางหลักว่าการตรวจเป็นสิทธิส่วนบุคคล ต้องไม่บังคับ ผลตรวจต้องเก็บเป็นความลับ ผู้ที่เกี่ยวข้องตามที่กำหนดไว้เข้าถึงผลได้ แจ้งผลแก่คนที่ตรวจเป็นการส่วนตัว และไม่แจ้งให้คนอื่นทราบ เว้นแต่ต้องปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมาย ส่วนการปรึกษาหลังตรวจต้องเป็นรายบุคคล

ส่วนแนวทางปี 2564/2565 เขียนว่าควรลงผลเลือดของสามีในสมุดฝากครรภ์ของคนท้องด้วย และการปรึกษาแบบคู่ช่วยลดปัญหาการเปิดเผยผลเลือดต่อคู่ ผู้เขียนแนะนำให้ถามก่อนเจาะเลือดว่าผลของคู่จะลงไว้ที่ไหนและใครเปิดดูได้ อ่านเรื่องความยินยอมและความลับต่อได้ที่ ตรวจ HIV ต้องเซ็นยินยอมไหม ผลใครเห็นได้บ้าง

ถ้าผลสองคนไม่เหมือนกัน แนวทางเรียกว่าคู่ที่มีผลเลือดต่าง สำหรับกรณีคนท้องผลลบแต่คู่มีเชื้อ ทั้งระหว่างฝากครรภ์และตอนมาคลอด แนวทางปี 2564/2565 ให้แพทย์ถามประวัติแล้วดูแลตามความเสี่ยงที่ประเมิน ทีมฝากครรภ์และแพทย์เป็นผู้ประเมินในแต่ละกรณี ถ้าคนท้องเพิ่งมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันกับคู่ที่ผลเป็นบวก ผู้เขียนแนะนำให้บอกเจ้าหน้าที่ในวันที่รู้ผล เพื่อขอประเมินเป๊ปโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

เคยตรวจเอชไอวีก่อนรู้ว่าตั้งครรภ์ ต้องตรวจใหม่ไหม

อาจต้องตรวจใหม่ แนวทางปี 2564/2565 ให้สามีมีผลตรวจที่ตรวจในช่วงที่คนท้องเริ่มฝากครรภ์ ให้นำผลเดิมไปถามทีมฝากครรภ์ เจ้าหน้าที่เป็นผู้ดูว่าต้องตรวจใหม่หรือไม่

คู่ทำงานไกล มาวันฝากครรภ์ไม่ได้ ทำอย่างไร

ยังตรวจทีหลังได้ แต่แนวทางทั้งสองเล่มแนะนำให้คู่ที่ยังไม่รู้ผลมาตรวจโดยเร็วที่สุด แนวทางปี 2564/2565 ให้ตรวจในการฝากครรภ์ครั้งต่อไปหรือหลังคลอด ส่วนการตรวจที่อื่นแล้วนำผลมา ผู้เขียนไม่พบว่าแนวทางสองเล่มเขียนถึง ให้ถามทีมฝากครรภ์ก่อน ถ้าคู่เพิ่งมีเหตุเสี่ยง อย่ารอ ให้ไปขอประเมินเป๊ปโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์

ต้องฟังผลพร้อมคนท้องไหม

ผู้เขียนอ่านว่าไม่จำเป็น เพราะแนวทางการตรวจปี 2568 ให้แจ้งผลเป็นการส่วนตัวและปรึกษาหลังตรวจเป็นรายบุคคล ส่วนแนวทางปี 2564/2565 แนะนำการปรึกษาแบบคู่ ถ้าอยากฟังผลก่อนแล้วค่อยคุยกัน หรือกังวลเรื่องความปลอดภัยเมื่อรู้ผล ผู้เขียนแนะนำให้บอกเจ้าหน้าที่ก่อนตรวจ องค์การอนามัยโลกให้ผู้ให้บริการปรึกษากับผู้รับบริการเพื่อประเมินความเสี่ยงต่ออันตราย และวิธีตรวจแบบคู่ที่เหมาะที่สุด

คู่ไม่อยากตรวจ บังคับได้ไหม

ไม่ได้ แนวทางการตรวจปี 2568 วางหลักว่าต้องไม่บังคับตรวจ และองค์การอนามัยโลกเขียนว่าการบังคับตรวจไม่สมควรเกิดขึ้นไม่ว่ากรณีใด แนวทางปี 2564/2565 ให้เจ้าหน้าที่ปรึกษาคนท้องที่คู่ไม่ได้มาด้วย และแนะนำให้ชวนคู่มารับบริการในครั้งต่อไป

ตรวจที่หน่วยฝากครรภ์ รู้ผลวันเดียวไหม

ขึ้นกับแต่ละแห่ง แนวทางการตรวจปี 2568 แนะนำให้สถานพยาบาลจัดบริการแบบรู้ผลวันเดียว ถามได้ตอนนัด

สรุป

• คู่ของคนท้องตรวจเอชไอวีด้วย แนวทางของกรมควบคุมโรคปี 2568 และปี 2564/2565 ให้ตรวจทั้งคนท้องและสามีตั้งแต่ช่วงที่เริ่มฝากครรภ์
• สองเล่มให้คู่ตรวจซิฟิลิสและไวรัสตับอักเสบบีด้วย และแนวทางปี 2564/2565 รวมธาลัสซีเมียไว้
• ไปวันแรกไม่ได้ แนวทางแนะนำให้ตรวจโดยเร็วที่สุด โดยแนวทางปี 2564/2565 ให้ตรวจครั้งต่อไป หรือช่วงคลอดหรือหลังคลอด
• การตรวจเป็นความสมัครใจ ก่อนเจาะเลือดถามได้ว่าผลจะบันทึกที่ไหน ใครดูได้ และมีค่าใช้จ่ายไหม
• ถ้าคู่เพิ่งมีเหตุเสี่ยง ไปขอประเมินเป๊ปโดยเร็วที่สุด อย่างช้าไม่เกิน 72 ชั่วโมง ถ้าเลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ ไม่ต้องรอวันนัดฝากครรภ์

ดูหน้า ตรวจ HIV เมื่อไหร่ดี และควรเลือกการตรวจแบบไหน? ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

• แนวทางการตรวจวินิจฉัยและการตรวจติดตามการรักษาการติดเชื้อเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบ บี ซี ปี 2568 กรมควบคุมโรค
• แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 กรมควบคุมโรค
• สิทธิสุขภาพดีป้องกันโรค สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (หน้าระบุเผยแพร่ 22 สิงหาคม 2567 · เปิดอ่าน 30 ตุลาคม 2569)
• Consolidated guidelines on HIV testing services, 2019 องค์การอนามัยโลก (เปิดอ่าน 30 ตุลาคม 2569)